Literatuur

APSJannet Maréchal-van Dijken, Otto de Loor, Monique Sanders en Madeleine Vliegenthart Jongens aan de slag aan af Onderzoek op een 3-tal scholen, kenmerken van jongens 12-15 jaar en ‘Wat werkt in de les?’ APS 2012 zie www.aps.nl/jongens (gratis download) 

APSJannet Maréchal, Otto de Loor, Monique Sanders, Guido van Hoek Jongens aanpak(-ken) Vergroten van het handelingsrepertoire van docenten ten behoeve van een meer bewuste jongensaanpak in het voortgezet onderwijs. APS 2014 zie www.aps.nl/jongens (gratis download)

Baron-Cohen, Simon, M/V; Het Verschil. Waarom mannen en vrouwen verschillend denken, voelen en doen.(Lifetime/Kosmos/Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen)

Biddulph, Steve, Jongens hoe voed je ze op? Waarom ze zo anders zijn en hoe ze opgroeien tot gelukkige en evenwichtige mannen. Rijswijk, Elmar 1999 (Australisch; globaal, zeer praktisch maar goed onderbouwd. Vooral witte middle-class 2-ouder gezinnen en niet zozeer gericht op specifieke, al dan niet problematische groepen. Vraagt derhalve om uitbreiding, maar – hoe lang geleden ook geschreven – een uitstekend punt van vertrek. Een van de weinige boeken waarin het ook léuk is om ouders van zoons te zijn)

Boys’ Education Lighthouse Schools Programme (Commonwealth of Australia 2003) Boys: getting it right. Summary of the report into the education of boys by the House of Representatives Standing Committee on Education and Training, October 2002. Geruchtmakend en inspirerend overheidsrapport als gevolg waarvan in Australië gelden zijn vrijgemaakt om uitdagend en kansrijk onderwijs voor jongens te helpen ontwikkelen.   www.boyslighthouse.edu.au(binnenkort nieuwe link)

Connel, Bob (R.W.), The Men and the Boys. Cambridge 2000 (Australisch, vooral aandacht voor allerlei ‘constructies’ van manlijkheid, hoe die ontstaan en invloed uitoefenen. Uiteenlopende casestudies van hetero tot homo; soms met een hang naar het extreme (van fairy-queens tot sporthelden), maar sinds Connell kan minder dan ooit ongedifferentieerd over ‘mannelijkheid’ als één monolithisch beeld worden gesproken)

Crone, Eveline, Het puberende brein. Over de ontwikkeling van de hersenen in de unieke periode van de adolescentie(Amsterdam 2008). Een zeer leesbaar boek waarin helaas nog niet of nauwelijks wordt ingegaan op de deels verschillende ontwikkeling van jongens en meisjes, maar het komt op mij over als een prima inleiding in de materie.

Damasio, Antonio, Het gelijk van Spinoza. Vreugde, verdriet en het voelende brein. Amsterdam, Wereldbibliotheek 2003 (London, Heinemann, 2003) (Inmiddels een klassieker over Spinoza’s antwoord op Descartes, nu gefundeerd in neurobiologisch onderzoek. Een fundamenteel werk waarin Damasio overigens weinig naar jongens en meisjes differentieert. Hij biedt echter een zeer coherent beeld van de vorderingen in neurobiologisch onderzoek naar de verhouding tussen prikkels, emoties, gevoelens en cognities en leidt ons aldus naar een elegant concept waarin de wisselwerking tussen omgeving en het lichaam in de meest uitvoerige zin van het woord aan de orde komt. Met dit boek kan men allerlei publicaties waarin neuro-biologische verschillen tussen jongens en meisjes en de daaruit voortvloeiende verschillende ontwikkelingsopgaven aan bod komen, beter doorgronden en op hun waarde schatten)

Delfos, Martine F., zie ook: www.mdelfos.nl :
–    De schoonheid van het verschil. Waarom mannen en vrouwen verschillend én hetzelfde zijn Lisse (Harcourt Book Publishers) 2004
–   Kinderen en gedragsproblemen. Een biopsychologisch model met richtlijnen voor diagnostiek en behandeling.Lisse (Swets & Zeitlinger) 4e (aangevulde) druk 2001 (een rijk boek, vooral ook voor diegenen die met gedragsstoornissen te maken hebben. Delfos is in Nederland een pionier; zie ook haar boeken over bijvoorbeeld autisme

Eliot, LisePink Brain, Blue Brain. How small differences grow into troublesome Gaps – and what we can do about it. Oxford 2009. Een boeiend en omstreden boek. Eliot gaat erg ver in de plasticiteit van het brein, als zouden omgevingsverschillen praktisch alle genetisch gegeven verschillen kunnen wegvagen. Toch aanbevolen. Anderen trekken op basis van dezelfde bronnen die Eliot aanhaalt andere conclusies dan ik doe.

Fletcher, Richard, Hedy Fairburn and Sue Pascoe, Fatherhood Research in Australia. (Family Action Centre, University of Newcastle, NSW Australia) via: www.newcastle.edu.au/centre/fac/ Het Family Action Centre in Newcastle Australia is een van de meest vooraanstaande ontwikkelingscentra op het terrein van de ontwikkeling van het werk met jongens  en het betrekken van vaders bij de opvoeding.

Goleman, Daniel Destructieve emoties. Een dialoog met de Dalai Lama Amsterdam/Antwerpen  (Uitgeverij Contact) 2003
Met bijdragen van Richard J. Davidson, Paul Ekman, Mark Greenberg, Owen Flanagan, Matthieu Ricard, Jeanne Tsai, Somchai Kusalacitto, Francisco J. Varela, Alan Wallace, Thupten Jinpa en de Dalai Lama. Verslag van een uitvoerige discussie tussen vooraanstaande westerse neurobiologen, psychologen, filosofen en boeddhistische monniken over de overeenkomsten en verschillen tussen de westerse en boeddhistiese psychologie. Anders dan de titel doet vermoeden gaat het boek ook zeer uitvoerig in op het benadrukken van positieve gevoelens, mededogen en de manier waarop destructieve emoties kunnen worden gehanteerd. Verslag van de 8e ‘Mind & Life’ conferentie waarin de Dalai Lama en andere Tibetaanse en/of boeddhistiese geleerden hun kennis en ervaringen met wetenschappers uit ‘het westen’ uitwisselen. In combinatie met de boeken van Damasio en van Gurian heeft dit uitzonderlijk open en constructieve boek mijn gedachten over hoe beter om te gaan met jongens weer een heel stuk verder geholpen.

Gravesteijn, Carolien & René Diekstra (red.), Jongens & Meisjes. Zoek de verschillen?! Special Opvoeden en Wetenschap met bijdragen van o.a. Richard Fletcher, Betsy v.d. Grift, Jelle Jolles, Louis Tavecchio, Jakop Rigter, Lauk Woltring e.v.a. (van Gorcum) 2013
Dit boek(je) brengt de huidige stand van zaken in het denken over sekseverschillen (en hoe daar adequaat op in te spelen) heel aardig in beeld. Thema’s als leren, breinontwikkeling, eetgedrag, depressie, het belang van vaders, zelfbeschadiging en nog meer.

Gurian, Michael, Boys and Girls Learn Differently! A guide for Teachers and Parents San Francisco Jossey-Bass 2001 (Inmiddels een klassieker. ‘Zeer Amerikaans’: pragmatisch en optimistisch. Biedt veel overzicht over relevante verschillen in aanleg tussen jongens en meisjes, en hoe daar eventueel op in te spelen, gedifferentieerd naar verschillende leeftijdsfasen. Inmiddels is een vervolg verschenen in 2 delen: Boys & Girls in primair en secondair onderwijs, zie hieronder. De meer praktische hoofdstukken (veruit het grootste deel van het boek) kan ik zonder meer aanbevelen en getuigen van veel praktische wijsheid (zie ook: www.gurianinstitute.com)

Gurian, Michael & Kathy Stevens,

–   The Minds of Boys. Saving Our Sons from Falling Behind in School and Life (San Francisco Jossey-Bass 2005) Zeer sterk aanbevolen, eigenlijk een must. Na veel eerdere boeken van zijn hand, zie o.a. hierboven, steeds meer to the point en zeer praktisch. Gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar de verschillende ontwikkeling van het mannelijke en vrouwelijke brein en hoe daar in onderwijs en opvoeding goed op in te spelen. Hoofdstukken over o.a. pré-school periode, opvang, basisonderwijs, voortgezet onderwijs, schoolvakken als lezen, schrijven, andere taalvakken, wiskunde, speciaal onderwijs, extra ondersteuning, motivatie, rol van ouders en leraren, de meer gevoelige jongens. Het staat er allemaal in en vaak zeer goed. Vooral brainbased education. Meer beweging wordt in alle stukken sterk aanbevolen maar blijft weinig uitgewerkt. (Zie daarvoor eerder Rots en Water van Freerk Ykema, hieronder genoemd). Omgevingsinvloeden zoals de vader-moeder-zoon-driehoek en verdere socialisatie bijvoorbeeld via media, reclame en de druk van de arbeidsmarkt komen minder aan bod. Goedkoop verkrijgbaar via bijv. amazon.com (zie ook: www.gurianinstitute.com)

->   Boys & Girls. Strategieën voor Onderwijs aan Jongens en Meisjes in het basisonderwijs. Paperback, 276 pagina’s, kleur. Door Michael Gurian, Kathy Stevens en Kelley King met een introductie door Lauk Woltring die ook assisteerde bij de vertaling in het Nederlands. Uitgeverij OMJS (Onderwijs Maak Je samen), Helmond, 2011.  ISBN 9789081461368 (oorspronkelijk: Strategies for Teaching Boys & Girls (San Francisco Jossey-Bass/Teacher 2008) Deel 1 Elementary Level (Grades pre-Kindergarten-5. Op de website van OMJS staat een hele reeks artikelen over dit boek.

->  Boys & Girls. Strategieën voor Onderwijs aan Jongens en Meisjes in het Voortgezet Onderwijs (Oorspronkelijk San Francisco Jossey-Bass/Teacher 2008) is in najaar 2011 ook door Uitgeverij OMJS vertaald en in Nederland uitgebracht. Op de site van OMJS staan inmiddels ook artikelen over jongens in het VO en VMBO.
In deze werkboeken met uitzonderlijk veel praktische tips worden de twee bovengenoemde boeken van Gurian up to date uitgewerkt. Ook sterk aanbevolen.

– Hartman. Deborah (ed.), Educating Boys. The Good News, Newcastle (Aus.) 2006. Insight from a selection of papers presented at the 4th Biennial ‘Working with Boys, Building fine Men’ Conference, Melbourne 2005. (Family Action Centre, University of Newcastle 2006) Verkrijgbaar via:  www.newcastle.edu.au/centre/fac/
Dit ‘state of the art’ boek met een voorwoord van Steve Biddulph bevat uiteenlopende bijdragen van 40 leidende werkers uit de praktijk en de wetenschap rond het thema opvoeding en begeleiding van jongens en geeft een goed overzicht waar zoal aan te denken valt rond deze thematiek; veel practische tips. Sterk aanbevolen.

Janssen,Gerard, ZOONS! Handleiding voor moeders (2009 Uitgeverij Snor, www.uitgeverijsnor.nl, Utrecht). Ironisch, tongue-in-cheek, voor op de leestafel. Lekker overdreven, maar zeker niet verkeerd. Klein boekje, niet duur, veel tips, luchtig, niet al te problematisch, maar sterk aanbevolen, als achtergrond bij trainingen veel gebruikt in de kinderopvang, maar ook een leuk cadeau voor jonge ouders. (Op de achtergrond heb ik – LW – hier ook aan meegewerkt). Van de zelfde schrijver/uitgever verscheen in 2008 Dochters! Handleiding voor vaders.

James, Abigail Norfleet, Teaching the male brain. How boys think, feel and learn in school. Sage, Thousand Oaks (Cal.), 2007. Titel is duidelijk. James is voorvechtster van singe-sex-schools. Iets waar ikzelf (LW) zeker geen voorstander van ben (zie mijn tekst over al dan niet gescheiden onderwijs), maar desalniettemin een boek met veel onderbouwde en duidelijke aanwijzingen hoe in te spelen op de eigen ontwikkeling van jongens.

Jolles, J. e.a. (Commissie Hersenen en leren)

– Leer het brein kennen NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk onderzoek) 2005www.hersenenenleren.nl Over een ‘new learning science’ op het kruispunt van neurowetenschap, cognitiewetenschap en onderwijswetenschap: resultaat van een invitational conference door NWO februari 2004. Op het gebied van hersenwetenschap en cognitiewetenschap is in de afgelopen jaren veel fundamentele kennis verworven (o.a. over hersenverschillen bij opgroeiende jongens en meisjes LW) die grote potentie heeft voor toepassing in het onderwijs-praktijkveld. De commissie hersenen en leren heeft in opdracht van het NL Ministerie onderzocht hoe hiervan profijt kan worden getrokken en hoe bruggen kunnen worden geslagen tussen wetenschap en praktijkkennis. Zie ook: http://www.hersenenenleren.nl/centrum-brein-leren met veel recente publicaties van Jelle Jolles en zijn collega’s.

Ellis en het verbreinen. Over hersenen, gedrag en educatie. (Neuropsych Publishers, Amsterdam-Maastricht. p/a LEARN!, v.d.Boechorststraat 1, 1081 BT AMSTERDAM, brein@psy,vu.nl) Geschreven en uitgebracht t.g.v. de oratie van Jolles als hoogleraar aan de VU te Amsterdam op 17-9-2010. 2e en uitgebreide druk verscheen in voorjaar 2011. Als verwacht maakt Jolles in dit boek eerder gewekte verwachtingen meer dan waar: verbindingen maken tussen wetenschappelijk onderzoek en de praktijk, en gaat hij zonder onnodig en storend ‘ge-hype’ grondig in op belangrijke verschillen tussen jongens en meisjes en hun invloed op de manier waarop zij leren. Van groot belang voor ieder die zich bezig houdt met brein, educatie, leren en denken. En gelukkig ook met wat fun. Veel aandacht voor de plasticiteit van het brein en hoe daar goed op in te spelen. Een hele verlichting naast de hype rond Swaab’s reductionistische boek ‘Wij zijn ons brein’ uit 2010 en Mark Mieras ‘Ben ik dat?’, evenzeer reductionistisch: Jij bent je brein, en dat is het.

Kindlon, Dan & Michael Thompson, Het Kaïnsteken. De noodzaak van emotionele ontwikkeling van jongens. Haarlem 2000 (Aramith) (Ook al weer een hele tijd geleden geschreven, maar onverminderd actueel. Amerikaans, geeft veel inzicht in hoe zich bij jongens wrok kan ontwikkelen en hoe zich dat kan uiten; wetenschappelijk stevig onderbouwd, gaat diep in op praktijkvoorbeelden, tot en met de beruchte campus-shootings)

King, Margaret & Dan Gartrell ‘Building an Encouraging Classroom with Boys in Mind’ in Young Children, july 2003.Hierin worden vooral zeer praktische consequenties getrokken uit al hetgeen  recent in de ontwikkelingspsychologie, socialisatietheorie en neurobiologie bekend is geworden over jongens. Veel tips.

Mullohand, Judith, Meeting the demand for male primary teachers? (Australian Teacher Education Association Conference Papers 2001) Een Australische tekst over de opleiding van mannelijke leerkrachten voor het basisonderwijs, gaat met name ook in op motieven en onderwijspraktijken van mannelijke studenten in opleiding voor het basisonderwijs.http://www.atea.schools.net.au/papers/mullohandjudith.pdf

Rowe, Kenneth& KatherineWhat matters most: Evidence based findings of key factors affecting the educational experiences and outcomes for girls and boys throughout their primary and secondary schooling ACER, Melbourne/Camberwell (Victoria, Australia) May 2002. (Minder bespiegelend dan veel teksten op het gebied van gender; neemt afstand van postmoderne deconstructieverhalen en overmatige nadruk op globale omgevingsfactoren; doet recht aan biologische verschillen zonder ze te verabsoluteren en concentreert meer op directe docent-leerling interacties. O.a. over verschillende ontwikke-ling van taal (tempo) bij jongens en meisjes. Bijzonder veel literatuur-verwijzingen naar concreet onderzoek; invloedrijk in Australië. Deze en andere teksten van de Rowe’s zijn te downloaden viawww.acer.edu.au.

Palmer Cleveland, Kathleen, Lesgeven aan jongens die het moeilijk hebben op school. Methoden om er geslaagde leerlingen van te maken. (USA ASCD 2011, NL Bazalt 2013) PO en VO, georienteerd op de Meyer-Briggs type testen en deelt kinderen in naar leerstijlen langs de assen  Intuïtie – Begrip en Gevoel – Verstand. Deze indeling is omstreden, maar Palmer Cleveland komt tot zeer opmerkelijke vondsten t.a.v. de jongens die moeite met school hebben. Qua tips en aanwijzingen voor leerkrachten vergelijkbaar met Gurian c.s. Boys en Girls (die nog meer aanwijzingen en tips geven), maar veel meer methodisch vormgegeven. I.t.t. Gurian weinig aandacht voor resultaten uit neuro-gedragswetenschappen , maar veel meer aandacht voor de inwerking van mannelijkheidscodes op jongens die daardoor gehinderd worden op school. Zeer aan te bevelen naast Gurian’s boeken.

Sax, Leonard Boys adrift. The five factors driving the growing epidemic of unmotivated boys and underachieving young men. New York 2007 (Basic Books) Schrijver van ‘Why gender matters’. Een van de vele boeken die in de US over deze thematiek worden geschreven. Maakt eens te meer duidelijk hoezeer wij in Nederland in feite achter liggen in de erkenning van het feit dat er in onze cultuur iets met de ontwikkeling van jongens grondig aan het misgaan is. Deze schrijver pleit nogal sterk voor singe-sex schools. Ik ben daar duidelijk géén voorstander van (voor veel jongens en meisjes een rámp, hun stijlen en behoeften overlappen elkaar sterk, de wereld is niet in te delen in mannen en vrouwen, jongens en meisjes kunnen m.i. beter samen opgroeien) al kun je op sommige terreinen wellicht zinnig experimen-teren naar leerstijl. Toch een aanbevelenswaardig boek. Sax maakt goed duidelijk waar de problemen liggen; over de oplossingen kan worden gedebatteerd

Sijben, Anja (red.) De ideale man. Waar is hij… Wie is hij… Waar blijft hij?  Amsterdam 2014 (verschenen januari 2015) Een uniek, mooi vormgegeven en interessant boek. Anja Sijben (beeldend kunstenaar) heeft wetenschappers en beeldend kunstenaars rondom dit thema bij elkaar gebracht. Sterke, inhoudelijke en persoonlijke teksten van wetenschappers/schrijvers die de verschillende kanten van het thema belichten, gecombineerd met mooi, intrigerend visueel materiaal van beeldend kunstenaars. https://www.facebook.com/pages/The-ideal-man-project/170240493170511?ref=hl  ISBN: 978-94-6228-545-3  Uitgever: Digitalis Afmetingen: 21×21 cm, Aantal pagina’s: 80,  Soft cover Consumenten prijs: 15,- incl. 6% BTW, excl. verzendkosten (in NL 4,50). Nu bestellen bij:anjasijben@hotmail.com  06-10904329

Spence, Christopher M. The Joys of Teaching Boys. Igniting writing experiences that meet the needs of all students.Pembroke Publishers Limited, Markham, Ontario Canada, 2008. ISBN 978-1-55138-230-2. Ruim 100 (A-4 format). Een zeer aanbevelenswaardig boek, vooral over taalontwikkeling, lezen en schrijven, m.n. ook voor primair onderwijs. Zeer praktisch. Genuanceerde discussie over al dan niet gescheiden onderwijs jongens-meisjes. Minder ideologisch van aard dan veel NL-discussie, maar vergelijking van praktijk, cijfers, onderzoek, en discussiepunten.

Tavecchio, Louis,

–   ‘Seksespecifieke socialisering niet alleen voor meisjes nadelig’ In Anja Meulenbelt e.a., De eerste sekse: Meningen over mannelijkheid (pp. 47-66). Amsterdam 1998 (Van Gennep). Update van oudere tekst, o.a. over de oververtegenwoordiging van jongens in het speciale onderwijs.

–  ‘Risico nemen, grenzen verkennen: over moeilijke jongens in een gefeminiseerde samenleving’ in Ex. Carine Opvoeden, wat kun je? Over de ontwikkeling van ouders en kinderen (pp.113-122) Amsterdam 2007

–   ‘Kinderopvang als opvoedingsmilieu. Wat zijn de effecten en wat betekent het voor jongens?’ in Koops, Willem, Bas Levering en Mischa de Winter (red). Opvoeding als spiegel van de beschaving. Een moderne antropologie van de opvoeding(pp.180-194) Amsterdam 2008

John Whitmore. Succesvol coachen. Coachen: de managementstijl voor betere prestaties van individu en team(Nelissen, herziene 8e druk, 2006). Whitmore is voor hij dit internationaal erkende handboek schreef vooral bekend geworden door zijn ‘Inner Sport’ coaching en de introductie van coaching in het bedrijfsleven. Whitmore (nu ruim over de 70 maar nog steeds zeer actief) heeft veel te bieden aan ieder met interesse in het coachen van mensen en hen te helpen het maximum uit hun leven en hun talenten te halen. Startend bij bewustzijn van omgeving en het ‘zelf-in-de-omgeving’ alsmede het geven en hebben van verantwoordelijkheid (en dat impliceert het hebben van keuzes) leidt Whitmore de lezer via Effectief vragenstellen en Actief Luisteren door allerlei processen van Doelen vaststellen, exploreren van de Huidige Situatie, het vinden van nieuwe Mogelijkheden en het uitzoeken van Wat? Wanneer? Welke stappen? Met Wie en uiteindelijk de eigen Wil. Whitmore werkt mee in het Europese Hermes project (Ontwikkeling van de rijopleiding van instructie naar coaching). Een inspirerende man die met zijn werk vér over plat winstmanagement heen reikt naar succes, leren en plezier in het leven. In de laatste druk bepleit hij niet alleen fundamentele transformaties van management in allerlei organisaties maar onderzoekt hij ook het belang van emotionele intelligentie en de opkomende belangstelling voor spirituele intelligentie voor coaching. Whitmore werkt zijn waarnemingen niet erg expliciet uit langs genderlijnen, maar is zich er terdege van bewust dat met name mannen, meer nog dan vrouwen, hard toe zijn aan de ontwikkeling van een meer coachende dan instruerende of zelfs commanderende stijl. Sterk aanbevolen. Een tekst die illustratief is voor zijn denken (toegepast: coaching in verkeersopleidingen) vindt u hier.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *